Монголчуудын хувьд элэгний өвчлөл, ялангуяа вирусийн шалтгаант гепатит нь олон арван жилийн турш нийгмийн эрүүл мэндийн тулгамдсан асуудлын нэг болсоор ирсэн.
Гепатит вирусууд тэр дундаа гепатит дельта вирус (HDV) нь B вирусийн халдвартай хавсран илүү хүнд хэлбэрийн өвчлөл үүсгэдэг бөгөөд богино хугацаанд элэгний дутагдал, хатууралд хүргэх өндөр эрсдэлтэйг дэлхий нийтэд хүлээн зөвшөөрдөг. Манай улсад HDV-ийн талаарх иж бүрэн судалгаа, өргөн хүрээтэй тандалт, үндэсний түвшний оношилгооны стандарт хараахан цогц хэлбэрээр бүрдээгүй байгаа.
Энэхүү бодит хэрэгцээ, тулгамдсан асуудлыг стратегийн чухал зорилт болгон шийдвэрлэх үүднээс АШУҮИС, Японы Олон Улсын Хамтын Ажиллагааны Байгууллага (ЖАЙКА)-тай хамтран “Монгол Улсад гепатит дельта вирусийн халдварыг хянах судалгаа, хөгжүүлэлтийн төсөл”-ийг хэрэгжүүлэхээр тохиролцов. Талууд төслийн баримт бичигт гарын үсэг зурж, уг төсөл 2026-2031 он хүртэлх таван жилийн хугацаанд хэрэгжихээр болов.
Төслийн Монгол талын судалгааны удирдагч АШУҮИС-ийн Био-Анагаахын хүрээлэнгийн захирал Ч.Баттогтох хэлэхдээ, гепатит дельта вирус манай улсын хүн амын дунд бусад орнуудад тохиолддоггүй их тархалттай байдаг.
Энэ вирус нь бохирдсон зүү тариур, цус болон цусан бүтээгдэхүүн, бэлгийн хавьтал, гоо сайхны мэс ажилбар зэрэг маш олон төрлийн замаар нэг хүнээс нөгөөд халдварладаг.юултай зүү тариур, цус цусан бүтээгдэхүүн, бэлгийн хавьтал, гоо сайхны мэс ажилбар зэрэг маш олон замаар дамждаг.
Манай эрүүл мэндийн салбарт гепатит вирусийг илрүүлэх тогтолцоо байгаа боловч яг тухайчлан дельта вирусийн тухайд оношилгооны аргын нарийн төвөгтэй байдлаас хамаараад анхан шатны сум, өрхийн эмнэлгийн түвшинд хүрэлцээтэй бус байна.
Хэрэв далайцтай, өргөн хүрээтэй арга хэмжээ авахгүй бол манай улсад энэ вирусийн шалтгаант өвчлөл буурах боломжгүй.
Энэ удаагийн төслийн онцлог нь хоёр их сургууль хамтран хэрэгжүүлж байгаа гэдэг утгаараа вирус судлаач эрдэмтэд өвчин үүсгэх механизм, халдвар дамжих зам, анхан шатны нэгжид оношилгоог хэрхэн хүртээмжтэй хийх вэ гэдэг чиглэлд түлхүү анхаарч ажиллана. Төсөл хэрэгжүүлэх явцад гарсан үр дүнд тулгуурлан үндэсний хэмжээний хөтөлбөр боловсруулах юм.
АШУҮИС, Фукушима их сургуулийн вирус судлалын судлаачид болон эрүүл мэндийн салбарын мэргэжилтнүүдийн хамтын ажиллагааны үр шимийг Монголын ард түмэн хүртэнэ гэж онцлов.
Японы Олон улсын хамтын ажиллагааны байгууллага (ЖАЙКА) нь Монгол Улсын боловсрол, эрүүл мэнд, дэд бүтэц, хүний нөөцийн хөгжлийн олон салбарт үнэтэй хувь нэмэр оруулж ирсэн, олон арван жилийн түнш, найдвартай хамтрагч байгууллага юм. ЖАЙКА-ийн Монгол дахь Төлөөлөгчийн газрын дарга Мияги Кэнсүкэ төслийн талаар мэдээлэл өглөө.
Тэрээр хэлэхдээ, бидний хамтарсан төсөл таван жилийн хугацаатай, 390 сая иений санхүүжилттэй хэрэгжинэ. Төслийн хүрээнд судалгааны ажил, хоёр талын судлаачдын туршлага солилцох зардал, сургалт, түргэвчилсэн оношлуур бүтээх ажлуудыг төлөвлөж байна.
Судалгааны төслийг хэрэгжүүлэх явцдаа хүний нөөцийг бэхжүүлж, залуу судлаачдыг дэмжин, АШУИС-ийн судлаачдын чадавхыг бэхжүүлнэ гэдгийг онцлов. “Монгол Улсад гепатит дельта вирусийн халдварыг хянах судалгаа, хөгжүүлэлтийн төсөл”-ийн хүрээнд дараах зорилтуудыг дэвшүүлжээ.
- Эрүүл мэндийн бүх шатлалын байгууллагад ашиглах боломжтой, ХДВ-ийн эсрэг үүссэн эсрэгбие илрүүлэх ELISA болон иммунохроматографийн оношлуурыг хөгжүүлэх,
- ХДВ-ийн халдварын эзэн биеийн эрсдэлт хүчин зүйл болон тархвар судлалын статус, вирус судлалын хүчин зүйлсийг нарийвчлан тодорхойлох
- ХДВ-ийн халдварын улмаас элэгний өвчний хүндрэл, элэгний анхдагч өмөн үүсгэх механизмыг генетик болон эмгэг судлалын судалгааны аргаар тодорхойлох.
- ХДВ-ийн чиглэлээр ажилладаг нарийн мэргэжилтэн болон нийт хүн амд чиглэсэн сургалт, хүний нөөцийг чадавхжуулах үйл ажиллагаа зохион байгуулах зэрэг уялдаа холбоо бүхий олон талт цогц төсөл болох пм.
Энэхүү төсөл нь зөвхөн лабораторид суурилсан судалгаа төдий бус, манай улсын анагаах ухааны салбарт олон чухал боломжийг бий болгох ач холбогдолтой. Үүнд вирус судлал болон эмгэг судлалын өндөр нарийвчлалтай шинжилгээний арга зүйг нэвтрүүлэх, ХДВ-ийн вирус судлалын онцлог болон өвчний механизмыг тодорхойлох олон улсын түвшний судалгаа хийх, эмнэлзүйн мэдээллийг молекул түвшний үр дүнтэй уялдуулсан интеграцчилсан судалгаа явуулах зэрэг үйл ажиллагаа багтана.
Сэтгэгдэл бичих