БНХАУ-ын буцалтгүй тусламжаар хэрэгжиж буй “Монгол Улсын Говийн мазаалай баавгайг хамгаалах чиглэлээр техникийн туслалцаа үзүүлэх төсөл”-ийг 2018-2023 онд хэрэгжүүлж байна.
Төслийн хүрээнд генетикийн дээж, автомат камерын дата мэдээлэл ашиглан 52 бодгаль байгааг Монгол Улс, БНХАУ-ын эрдэмтэн судлаачдын хамтарсан судалгааны үр дүнд тогтоожээ. Үүний өмнө, 2019 онд 25 бодгаль, 2020 онд 36 бодгаль, 2021 онд 34 бодгаль, 2022 онд 52 бодгаль гэж урьдчилсан судалгаагаар тогтоосон байв. Хоёр орны судлаачид энэ оны 7 дугаар сарын 20-ноос наймдугаар сарын 20-ны хооронд хийсэн судалгаагаар 9 цэгийн автомат камераас 10976 ширхэг зураг, бичлэг мэдээлэл цуглуулж, 4 хөдөлгөөн мэдрэгч автомат камерыг нэмж байршуулжээ.
Мазаалай баавгайг өсгөн, үржүүлэх чиглэлээр судалж, 2017 онд автомат камер болон генотипийн судалгаагаар 22-31 бодгаль байна гэж доктор Л.Амгалан, доктор Т.Одбаяр нар тогтоосон байдаг. Харин 2009, 2013, 2017 онд нийт 2660 ширхэг генетикийн дээж цуглуулснаас 2009 онд 23 бодгаль, 2013 онд 28 бодгаль, 2017 онд 31 бодгаль байсан аж.
Мазаалайн амьдрах нутгууд болох Мазаалай, Хөшөөт, Шар Хулстай, Хатансуудал, Цагаан Богдын нуруудад 16 талбайд 186 зүйл ургамлын нийт 883 ажиглалтын гэрэл зургуудыг координат цэгийн хамт бүрдүүлжээ. Мөн Алтайн өвөр говийн тойргийн ургамлын аймгаас 30 гаруй зүйл болон нэн ховор, ховор 6 зүйлийн биет цуглуулгыг хийж, эталон загвар бэлтгэв. Сэгс Цагаан Богд ууланд 20 ширхэг бажууны үндсэнд хэмжилтүүд хийж, дүн мэдээллийг нэгтгэхээр ажиллаж байна. Мөн, 42 уст цэг, 28 тэжээлийн сав, шилжилт хийдэг 54 цэгт 124 автомат камер байрлуулан, Алтайн Өвөр говьд зэрлэг амьтдын усан хангамжийг нэмэх зорилгоор 30 тн ус хуримтлуулах хөв байгуулж, гурван худаг дээр нарны өргүүр суурилуулсан байна.
БНХАУ-ын судлаачидтай хамтран хийсэн судалгааны хугацаанд 902833 мэдээлэл цуглуулснаас 361133 мазаалай баавгайн фото зураг, видео бичлэг, бодгаль бүрийг харьцуулан ялгах боломжтой 216679 зургийг боловсруулжээ.
Монгол Улсын Ерөнхийлөгчийн санаачилгаар Мазаалай хамгаалах үндэсний зөвлөгөөнийг өнгөрсөн онд зохион байгуулж, ажлын хэсэг байгуулаад байгаа. Мазаалай баавгайг хамгаалах хүрээнд ажлын хэсгийн анхдугаар хуралдаан болж, “Мазаалай баавгайг хамгаалах үндэсний хөтөлбөр”-ийг батлах, “Мазаалай баавгайг Үндэсний бахархалт амьтан” болгох, жил бүрийн 2 дугаар сарын 28-ны өдрийг “Мазаалай баавгай”-н өдөр болгох зэрэг ажлыг хэрэгжүүлэхийг БОАЖЯ мэдээллээ.
Монгол орны нэн ховор амьтдын жагсаалтад бүртгэгдсэн мазаалай баавгай нь Алтайн өвөр говийн Цагаан богд, Баруун Тооройн нуруу, хойш Зараа, Буурын хар уулын хооронд буюу тархац нутгийнхаа тэн хагасаас бага нутаг Сэгс Цагаан Богд, Шар хулсны нуруу, Төмөртэйн хөх нуруу, Атас Ингэс хавиар байршин нутаглаж байна. Тархац нутаг нь 1960-аад оныхоос 5 дахин хумигдаж багассан мазаалай баавгайг 1967 оноос судалж эхлэх үед тоо толгой нь 20-35 орчим байлаа.
Дэлхийн байгаль хамгаалах холбоо /IUCN/-ны олон улсын үнэлгээгээр устаж буй ангилалд ордог мазаалай баавгайг хамгаалах хүрээнд 1953 онд хуулиар агнахыг хориглон, 1975 онд Говийн их дархан цаазат газар байгуулан хамгаалалтад авч, 1987, 1997, 2013 онд Монгол Улсын улаан номд бүртгэжээ. Түүнчлэн, 1991 онд Зэрлэг амьтан ба ургамлын аймгийн ховордсон зүйлийг олон улсын хэмжээнд худалдаалах тухай конвенц /CITES/ -ийн хавсралтад бүртгэн, 2005 онд БОЯ, НҮБХХ хамтран “Их говийн экосистем, түүний шүхэр зүйлийг хамгаалах төсөл”-ийн хүрээнд мазаалай баавгайн шилжилт хөдөлгөөн, генетикийн судалгааг хийж эхэлсэн юм.
Олон улсын баавгай судлалын нийгэмлэгийн Ерөнхийлөгч асан Харри Рейнолдс “Мазаалай судалгааны төсөл” хэрэгжүүлж, монгол судлаачдыг 2007 оноос сурган, 2013 онд Нэн ховор, ховор амьтдыг хамгаалах Үндэсний хөтөлбөрийн хүрээнд мазаалай баавгайн амьдрах орчныг сайжруулах үйл ажиллагааг эхлүүлжээ.
Сэтгэгдэл бичих