АНУ болон Израилийн цохилтын үеэр Дээд удирдагч асан Али Хаменеи амь үрэгдсэний дараа Ираны эрх баригчид засгийн газрыг удирдах гурван гишүүнтэй түр удирдах зөвлөлийг зарлалаа. Мөн Ираны засгийн газар бараг дөчин жилийн турш засгийн эрхийг барьсан Хаменеигийн төлөө өшөө авахаа Бямба гаригт (2026.02.28) амласан. Үүнээс хойш Тегеран хариу цохилтоор Персийн булангийн орнуудад байрлах Израиль болон АНУ-ын хөрөнгийг онилж байна. АНУ-ын ерөнхийлөгч Дональд Трамп Ираны засгийн газарт өөрчлөлт оруулахыг хүсч байгаагаа мэдэгдсэн. Харин Ираны шашны удирдагчид Ням гаригт Хаменеигийн залгамжлагчийг сонгох үйл явцыг эхлүүлэхээр хөдөллөө.
Ираны Үндсэн хуулийн 111 дүгээр зүйлд заасны дагуу, залгамжлагч сонгогдох хүртэл түр удирдлагын зөвлөл дээд удирдагчийн үүргийг гүйцэтгэхийг зөвшөөрсөн байдаг.
Энэ зөвлөлд ерөнхийлөгч Масуд Пезешкян, Дээд шүүхийн ерөнхий шүүгч Голам-Хоссейн Мохсени-Эжей, Хамгаалагчдын зөвлөлийн гишүүн Аятолла Алиреза Арафи нар багтана. Тэгэхээр Ираныг дайны үеэр түр удирдах эдгээр гурван хүн хэн бэ?
АЯТОЛЛА АЛИРЕЗА АРАФИ
Арафи 2019 оноос хойш Хамгаалалтын зөвлөлийн гишүүнээр ажиллаж байна. Гишүүдийг нь дээд удирдагч томилдог. Энэхүү зөвлөл нь Ираны хууль тогтоомж, бодлогыг Исламын зарчимд нийцэж байгаа эсэхийг шалгадаг хууль ёсны байгууллага юм. Энэ нь сонгуульд нэр дэвшигчдийг баталж, парламентын баталсан хууль тогтоомжид хориг тавих эрхтэй бөгөөд сонгуулийг хянадаг. Арафи мөн дээд удирдагчийг сонгох ажлыг хянах үүрэгтэй байгууллага болох Шинжээчдийн ассамблейн дэд даргаар ажилладаг. Тэрбээр Ираны хамгийн чухал шашны төв болох Кум хотод Баасан гаригийн залбирлыг удирдаж, шашны удирдагчдын боловсролыг улс орон даяар хариуцан ажилладаг шашны тогтолцоог удирддаг.
МАСУД ПЕЗЕШКЯН
Энэ жил 71 настай Пезешкян Иран-Иракийн дайны үеэр армид алба хааж байсан улс төрч, зүрхний мэс засалч юм. Тэрбээр 2024 оны сонгуульд ерөнхийлөгчөөр сонгогдсон. Мөн ерөнхийлөгч асан Мохаммед Хатамигийн үед эрүүл мэндийн сайдаар ажиллаж байсан бөгөөд 2005 оноос хойш баруун хойд Табриз хотыг төлөөлсөн парламентын гишүүнээр ажиллаж байжээ.
Тэрбээр өмнө нь эдийн засгийг тогтворжуулах, нийгмийн хязгаарлалтыг сулруулах, гадаадтай харилцаагаа сайжруулах зэрэг чиглэлээр кампанит ажил өрнүүлж, Исламын Бүгд Найрамдах Улсын үндсэн хуулийн тогтолцоонд үнэнч байдлаа бататгаж байв. Хаменеиг хөнөөсний хариуд Пезешкян мэдэгдэлдээ, "Иран улс энэхүү түүхэн гэмт хэргийн гэмт хэрэгтэн, зохион байгуулагчдаас өшөөг авах нь хууль ёсны үүрэг, эрхтэй гэж үзэж байна" гэжээ.
ГОЛАМ-ХОССЕЙН МОХСЕНИ-ЭЖЕЙ
Хаменеи 2021 оны долдугаар сард Мохсени-Эжейг шашны ахлах удирдагчаар томилсон. Үүнээс хойш Мохсени-Эжей шүүхийн тогтолцоог тэргүүлж байна. Тэрбээр 2005-2009 онд тагнуулын сайдаар, дараа нь ерөнхий прокурор, ерөнхий шүүгчийн орлогчоор ажиллаж байжээ. Тэрбээр засгийн газрын консерватив жигүүртэй нягт холбоотой хатуу үзэлтэй хүн юм. Ираны мөнгөн тэмдэгт нэгдүгээр сард уналтад орсноос болж тус улсад эсэргүүцлийн жагсаал хүчтэй өрнөсөн. Эл үеэр Мохсени-Эжей "үймээн дэгдээгчид" гэж нэрлэсэн хүмүүсийг "өрөвдөхгүй" гэж амлаж байсан юм. Мөн тэрбээр Трампыг иранчуудад босохыг уриалсны дараа АНУ, Израилийн засгийн газрыг эрс шүүмжилж, үймээн самууныг "ил тод дэмжиж" байгаа гэж мэдэгджээ.
Хаменеигийн аллагын дараа Трамп Бямба гаригт Ираны олон нийтэд хандан засгийн газрыг унагаахыг уриалсан. "Энэ нь үе дамжин таны цорын ганц боломж байх болно" гэж тэр АНУ болон Израилийн Иран руу хийсэн дайралт эхэлсний дараа хэлсэн юм.
Сэтгэгдэл бичих